Υψηλή Ευαισθησία: Ένα παρεξηγημένο χαρακτηριστικό που αξίζει κατανόηση

Μήπως ακούτε συχνά «μην το παίρνεις τόσο προσωπικά», «είσαι υπερβολικά ευαίσθητη/ος», «υπερβάλλεις» ή «κουράζεσαι με το παραμικρό»; Ίσως αυτό που συμβαίνει να μην είναι υπερβολή, αλλά ένας πολύ ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο είναι φτιαγμένο το νευρικό σας σύστημα. Αυτή είναι η ιδιοσυγκρασία της Υψηλής Ευαισθησίας, γνωστή διεθνώς ως Highly Sensitive Person (HSP).

Η ψυχολόγος Elaine Aron ήταν η πρώτη που ανέδειξε το χαρακτηριστικό αυτό τη δεκαετία του 1990, περιγράφοντάς το ως ένα σταθερό, φυσιολογικό μέρος της προσωπικότητας που αφορά περίπου το 15–20% των ανθρώπων (Aron, 1996). Δεν είναι διάγνωση ούτε αδυναμία. Είναι απλώς ένας διαφορετικός τρόπος επεξεργασίας του κόσμου.

Σύμφωνα με την Aron (1996), τα άτομα υψηλής ευαισθησίας διαθέτουν ένα νευρικό σύστημα που επεξεργάζεται βαθύτερα τα ερεθίσματα. Αυτό σημαίνει ότι προσέχουν λεπτομέρειες που άλλοι αγνοούν, αισθάνονται πιο έντονα τις αλλαγές γύρω τους και επηρεάζονται εύκολα από θόρυβο, έντονα φώτα ή ένταση σε έναν χώρο. Η ερευνητική βιβλιογραφία περιγράφει τέσσερις βασικούς τρόπους με τους οποίους εκδηλώνεται η υψηλή ευαισθησία, γνωστούς ως D.O.E.S. (Aron, 2014), και συνήθως εμφανίζονται μέσα από μικρές καθημερινές στιγμές:

• Βαθιά επεξεργασία: Πριν απαντήσουν ή πάρουν μια απόφαση, οι HSP χρειάζονται λίγο χρόνο. Όχι επειδή δυσκολεύονται, αλλά επειδή βλέπουν περισσότερες πλευρές μιας κατάστασης και τις σκέφτονται σε βάθος.
• Εύκολη υπερδιέγερση: Μια μέρα γεμάτη επαφές, φασαρία ή ερεθίσματα μπορεί να τους εξαντλήσει περισσότερο από άλλους, γιατί το σύστημά τους γεμίζει γρήγορα.
• Έντονη συναισθηματική ανταπόκριση κι ενσυναίσθηση: Νιώθουν βαθιά, γεγονός που αφορά τόσο τα δύσκολα όσο και τα όμορφα. Μπορεί να συγκινηθούν με μια ταινία, με μια κουβέντα ή με το πώς πονάει ένας άνθρωπος που αγαπούν.
• Αυξημένη ευαισθησία στις λεπτομέρειες: Παρατηρούν μικρές αλλαγές στον τόνο φωνής, στο βλέμμα, στην ατμόσφαιρα ενός χώρου, πράγματα που για άλλους περνούν απαρατήρητα.

Στην ελληνική καθημερινότητα, πολλοί άνθρωποι με υψηλή ευαισθησία μπορεί να κουράζονται γρήγορα σε έντονα κοινωνικά περιβάλλοντα, ή να δυσκολεύονται με θορύβους ή πολυσύχναστους χώρους. Ίσως νιώθουν ότι απορροφούν τα συναισθήματα των γύρω τους, ότι επηρεάζονται πολύ από εντάσεις στη δουλειά ή στο σπίτι, ή ότι χρειάζονται χρόνο μόνοι τους μετά από μια γεμάτη μέρα για να ηρεμήσουν. Συχνά σκέφτονται πολύ πριν αποφασίσουν, απαντήσουν ή δεσμευτούν σε κάτι, επειδή ακριβώς επεξεργάζονται βαθύτερα τις πιθανές συνέπειες.​

Αυτό δεν είναι υπερβολή. Έρευνες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος των HSP ενεργοποιείται περισσότερο σε περιοχές που επεξεργάζονται κοινωνικά και αισθητηριακά ερεθίσματα (Aron & Aron, 1997). Με απλά λόγια, όταν κάτι συμβαίνει γύρω τους, είτε είναι ένα βλέμμα, είτε μια ένταση, είτε ένας ξαφνικός θόρυβος, το νιώθουν πιο έντονα και το «διαβάζουν» πιο βαθιά. Γι’ αυτό μια αντίδραση που για άλλους μοιάζει υπερβολική, για ένα HSP άτομο είναι απλώς μια πιο έντονη εσωτερική εμπειρία.

Η υψηλή ευαισθησία μπορεί να γίνει και δύσκολη όταν το περιβάλλον δεν την υποστηρίζει. Για πολλούς HSP ανθρώπους, η καθημερινότητα σε έντονα, θορυβώδη ή χαοτικά περιβάλλοντα εξαντλεί το νευρικό τους σύστημα πολύ γρήγορα. Αν οι σχέσεις γύρω τους δεν έχουν σαφή και ξεκάθαρα όρια, μπορεί να νιώσουν ότι κουβαλούν βάρη που δεν είναι δικά τους. Είναι συχνό να αναλαμβάνουν ευθύνες και συναισθήματα άλλων, σχεδόν αυτόματα, τα οποία μπορεί να μην τους αντιστοιχούν. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που η υπερδιέγερση, η κόπωση ή η συναισθηματική εξάντληση εμφανίζονται συχνά σε HSP ανθρώπους.

Ταυτόχρονα, η υψηλή ευαισθησία φέρνει μαζί της και μερικές από τις πιο όμορφες ανθρώπινες ποιότητες. Πολλοί HSP έχουν ισχυρή ενσυναίσθηση, δηλαδή μια φυσική ικανότητα να καταλαβαίνουν τους άλλους και να νιώθουν τα συναισθήματά τους πριν καν ειπωθούν με λόγια. Μπορούν να αντιληφθούν αποχρώσεις στην ανθρώπινη συμπεριφορά που για τους περισσότερους περνούν απαρατήρητες, κι αυτό συχνά τους κάνει ιδιαίτερα καλούς στο να κατανοούν, να συμπαραστέκονται και να συνδέονται. Πολλοί έχουν επίσης μια πλούσια, δημιουργική εσωτερική ζωή, έντονη φαντασία, σκέψεις με βάθος, ευαισθησία στην τέχνη, στη φύση, στα μεγάλα νοήματα που δίνουν χρώμα στην ύπαρξη. Παρατηρούν λεπτομέρειες, αισθάνονται έντονα την ομορφιά, και συγκινούνται εύκολα. Σε έναν κόσμο που τρέχει, αυτό μπορεί να είναι μια πραγματική πηγή σοφίας και ευαισθησίας (Aron, 1996).

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει έναν ήρεμο, προστατευμένο χώρο όπου οι HSP μαθαίνουν να κατανοούν σε βάθος πώς λειτουργεί η δική τους ευαισθησία, να αναγνωρίζουν νωρίς τα σημάδια υπερδιέγερσης και κόπωσης, να θέτουν όρια χωρίς ενοχή και να φροντίζουν το νευρικό τους σύστημα, ώστε η ευαισθησία τους να γίνεται δύναμη και όχι βάρος.

Αν διαβάζοντας το άρθρο αναγνωρίσατε πτυχές του εαυτού σας, ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή να μιλήσετε με έναν/μία θεραπευτή/ρια που γνωρίζει σε βάθος την ιδιοσυγκρασία των HSP και μπορεί να προσεγγίσει το ζήτημα με σεβασμό και κατανόηση. Μαζί μπορούμε να εξερευνήσουμε πώς εκδηλώνεται η δική σας ευαισθησία και πώς μπορεί να μετατραπεί σε μια σταθερή, ουσιαστική δύναμη στη ζωή σας.